Tragom pisane baštine BiH

„Tragom pisane baštine Bosne i Hercegovine“ je praktični dio mog magistarskog rada iz bibliotekarstva pod nazivom „Primjena novih tehnologija u rekonstrukciji kulturne baštine i identiteta Bosne i Hercegovine.“ (Filozofski fakultet u Sarajevu).


23.01.2015.

Dobri krstjani, historijsko-literarni kolaž

Otvorite stranice historije, žute hartije, povelje i pečate „pečatom zlatnim pečaćene“, i oslušnite glasove davnine, riječi starine, duh i dah postojbine. Čučete riječi o dobru i dobroti, o čovjeku i čovječnosti. Bujne i brujne riječi ljubavi za sve ljepote ovog svijeta: za sva sunca i sve zvijezde uklesane u vječnost stećka.

Tokom te Bosne tekli su životi naših predaka.na toj tekovini dostojnoj su boravili i baštinili. U svoju zemlju zagledani kao u sunce. Sijali su od te zagledanosti, zemlji okrenuti i posvećeni. S tom zemljom srođeni i srasli. A sa istoka i sa zapada su letjela koplja prema njima, prolijetale strijele, i nad Bosnom se nadnosile grabežljive ruke zapadnog i istočnog carstva: od pape Pija II, pa Pija III, pape i Rima, do Vizantije, od krstaških ratova do osvajačkih juriša istoka:

Bogumili nisu slijedili učenje ni katoličke ni pravoslavne crkve, pa su to crkvene vlasti smatrali herezom, tj. krivom vjerom. Zbog toga je Bosna bila na meti evropske inkvizicije i križara, koji nisu birali sredstva da je iskorijene zajedno s njenim sljedbenicima. U stručnoj literaturi njeni vjernici se nazivaju raznim imenima, najčešće patarenima, manihejcima, katarima, kudugurima ili bogumilima. Oni su, međutim, sami sebe jednostavno nazivali „dobrim krstjanima“, a svoju vjeru „vjera bosanska“, „naša vjera“ ili „naš zakon“. Koji put su upotrebljavali i naziv „Crkva bosanska“. (Prof. dr. Enver Imamović: „Dobri Bogumili“).


Milošević, Velimir. Zemlja dobrih Bošnjana. Sarajevo : Šahinpašić, 2000. Str. 17

 


Slide prezentacija Tragom pisane baštine BiH –
Hronologija srednjevjekovnih bosanskih rukopisa

http://www.slideshare.net/vaskasotirovdjukic/tragom-pisane-batine-bih-hronologija-bosanskih-rukopisa-1215-vijeka


Mjesta gdje se sada nalaze bosanski rukopisi

http://www.slideshare.net/vaskasotirovdjukic/tragom-pisane-batine-bih-mjesta-gdje-se-sada-nalaze-bosanski-rukopisi


Rukopisi Crkve bosanske

http://www.slideshare.net/vaskasotiro

 




23.01.2015.

Dvadeset glosa bosanskog Vrutočkog evanđelja

Kada je u izdanju Međunarodnog foruma Bosna, 2008. godine, objavljena Srednjovjekovna bosanska književnost Herte Kune, uočila sam na 194. stranici knjige dva dotad nepoznata snimka stranica Vrutočkog evanđelja na kojima su četiri glose uokvirene valovitim linijama. Uz pomoć lupe pročitala sam njihov tekst i otkrila da su dvije glose tekstualno sasvim podudarne s dvjema glosama Srećkovićevog evanđelja. Budući da je Forum digitalne snimke Vrutočkog evanđelja dobio od Univerzitetske biblioteke “Kliment Ohridski” iz Skoplja, omogućen mi je uvid u njegove stranice. Na marginama sam našla dvadeset glosa koje pripadaju istom razdoblju kao glavni evanđeoski tekst, ako ne i ruci istog pisara. Utvrdila sam također da se devet glosa iz Srećkovićevog evanđelja, koje je 1902. predstavio Speranski, tekstualno podudara s glosama Vrutočkog evanđelja.

http://www.ceeol.com/aspx/issuedetails.aspx?issueid=9d12d301-c3d6-4d8c-9dfe-f12c7d0bc521&articleId=41328315-7ffc-4f08-9fa7-00527cd430d2



Vidi: Vrutočko evanđelje

https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/VrutockoEvanElje

https://www.facebook.com/media/set/?set=oa.1423358181273919&type=1

https://groups.google.com/forum/#!topic/tragom-pisane-bastine-bih/49-sJ-QIhNs

 


23.01.2015.

Dotrajavanje bosančice od pada Bosne i Hercegovine pod Tursku vlast

Ćirilicom (brzopisnom) se služe ne samo privrednici nego i islamizirani bosanski feudalci, služe se i pravoslavna crkva u svom poslovnom opštinskom životu, pa čak i muslimansko stanovništvo u vjerske svrhe. Brzopisnom ćirilicom se služe i bosanski Hrvati katolici, a ona će postati i pismo njihove vjersko-popularne književnosti. Ćirilica se nalazi i na nadgrobnim spomenicima islamiziranih hrišćana i sl.

Ljudevit Basano, koga smo naprijed pomenuli, putujući 1550. Godine po Turskom carstvu, pa i po Bosni, navodi kako se „turski sveštenici služe pismom slovinskim, onim što Slovini zovu BUKVICA (Buchwiza) i ĆIRILICA (chiurilica, chililiza).“

Bogićević, Vojislav. Pismenost u Bosni i Hercegovini : od pojave slovenske pismenosti u IX v. do kraja austrougarske vladavine u Bosni i Hercegovini 1918. godine. Sarajevo : Veselin Masleša, 1975. Str. 102-103



Slide prezentacija Tragom pisane baštine BiH: Glagoljica i bosančica

http://www.slideshare.net/vaskasotirovdjukic/tragom-pisane-batine-glagoljica-i-bosanica

 


16.01.2015.

VRUTOČKO EVANĐELJE

Vrutočko četveroevanđelje ili Grujićevo evanđelje je pisan 1375. godine na elegantnom, dobro obrađenom pergamentu od kojeg je sačuvano 157 listova. Poluustavna bosančica je ispisana crnom tintom, naslovi i njihova početna slova su u crvenoj, a početna slova teksta u zelenoj tinti. U originalnom rukopisu postoji paginacija na ćirilici. Nažalost, i ovaj kodeks je oštećen te gotovo trećina rukopisa nedostaje , kartonski omot je presvučen u smeđu kožu, koja je ukrašena okvirima i rezetkama kako unutar tako i na sredini prednje i zadnje korice.

Od unosa može se vidjeti da je rukopis bio u 18. vijeku u manastiru Svete Trojice u Pljevljima, odakle potiče obred proklinjanja heretika bogumila. Kasnije je bio u manastiru Arhangela Mihaila (na Tari) i u 19. vijeku je pronađen u obitelji Popovski u selu Vortex – Gostivar (Makedonija) 1937 godine. Tadašnji vlasnik nije dozvoljavao pristup kodeksu.

Rukopis nakon dugih lutanja, sada čuva Dobrivoje Popovski u Skoplju i 1990. godine je snimljen, registrovan i mikrofilmovan u Biblioteci " Sv . Kliment Ohridski " u Skoplju, zahvaljujući kojoj danas imamo digitalnu kopiju.


Facebook album - Vrutočko evanđelje
https://www.facebook.com/media/set/?set=oa.1423358181273919&type=1


Google grupa Tragom pisane baštine BiH – Vrutočko evanđelje
https://groups.google.com/forum/#!topic/tragom-pisane-bastine-bih/49-sJ-QIhNs


Picasa album – Vrutočko evanđelje
https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/VrutockoEvanElje


16.01.2015.

TREĆE BEOGRADSKO EVANĐELJE

Kodeks je izgorio, zajedno sa Daničićevom evanđeljem, 1941. godine, tokom bombardovanja Beograda, kad je zapaljena Narodna biblioteka. Ljubomir Stojanović ga spominje u svom “Katalogu rukopisa Narodne biblioteke u Beogradu” pod brojem 54 (635).

Prema podacima, kodeks je bio pisan bosančicom, sačuvano je bilo 136 listova pergamenta koji su bili ispisani jednostupačno, što je bilo tipično za bosanske srednjevjekovne rukopise evanđelja. Bio je prilično oštećen: nije imao početak i kraj, nedostajali su mu listovi iz sredine. Prema Vladimiru Vrani, najviše je ličio na Srećkovićevo evanđelje, te se smatra da potiče na prijelazu iz 14. i 15. vijeka.


Facebook album – Treće beogradsko evanđelje
https://www.facebook.com/media/set/?set=oa.1423312494611821&type=1


Picasa Album: Tragom pisane baštine BiH


Glagoljica i Bosančica

https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/TragomPisaneBastineBiHGlagoljicaIBosancica



Mjesta gdje se sada nalaze bosanski rukopisi

https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/MjestaGdjeSeSadaNalazeBosanskiRukopisi


Ukrasi bosanskih rukopisa

https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/UkrasiBosanskihRukopisa?authuser=0&feat=directlink


16.01.2015.

SREĆKOVIĆEVO EVANĐELJE

Evanđelje je pripadalo beogradskom historičaru Panteliji Srećkoviću i za njegova života je bio dostupan, pa ga je opisao Mihail Speranski, naročito njegove glose i integralni tekst koji je objavio, ali nakon smrti Srećkovića, kodeksu se gubi svaki trag, tako da se vodi kao izgubljen.

Zna se da je bilo sačuvano 186 listova pergamenta ispisanih na bosančici, te da potiče s kraja 14. vijeka. Bio je oštećen, nedostajali su početak i kraj, kao i veći dio Evanđelja po Matiji. On je obavijestio i o dva lista koji se nalaze u Tveru (kasnije Kalinjinu), koji sadrže Evanđelje po Matiji.

Kodeks je poznat najviše po sačuvanim glosama na marginama koje su pisane kasnije, u 15 vijeku. Glose su heretički tekst i komentari patarena Crkve bosanske. Zna se da su Pavlićani čuvali, heretička sekta u Bugarskoj iz 17. vijeka, nekoliko bosanskih kodeksa sa heretičkim zapisima na marginama. Bogumili su čitali i prepisivali knjige Novog zavjeta, ali su ga tumačili usmeno na svoj način, ponekad i glosama, kao ove u Srećkovićevom evanđelju. Tako su se mogli lakše braniti od inkvizicije što su stoljećima krstarili Bosnom. Odjek tih predanja naći ćemo kasnije u usmenoj narodnoj književnosti i legendama.


Picasa Album: Tragom pisane baštine BiH


Glagoljica i Bosančica

https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/TragomPisaneBastineBiHGlagoljicaIBosancica



Mjesta gdje se sada nalaze bosanski rukopisi

https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/MjestaGdjeSeSadaNalazeBosanskiRukopisi


Ukrasi bosanskih rukopisa

https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/UkrasiBosanskihRukopisa?authuser=0&feat=directlink



16.01.2015.

SPLITSKI ODLOMAK GLAGOLJSKOG MISALA

Splitski odlomak misala potiče sa početka 13. vijeka, a sačuvan je samo jedan list pergamenta, i to onaj na kojem se nalazi odlomak iz misala za mjesec decembar, tzv. “proprium sanctorium”. Pisan je poluoblom glagoljicom, na štokavskom jeziku sa puno ikavizama te se pretpostavlja da potiče iz zapadne Bosne.

Vjekoslav Štefanović našao je odlomak u Kaptolskom arhivu u Splitu pod brojem 468 i utvrdio da je to misni tekst. Najbolje se slaže sa odgovarajućim tekstom u Mletačkom zborniku.


Facebook album - Splitski odlomak misala
https://www.facebook.com/media/set/?set=oa.1423299674613103&type=1


Google grupa Tragom pisane baštine BiH – Splitski odlomak misala
https://groups.google.com/forum/#!topic/tragom-pisane-bastine-bih/CNlcCoBGBlk


Picasa album - Splitski odlomak misala
https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/SplitskiOdlomakGlagoljskogMisala


16.01.2015.

SOFIJSKO EVANĐELJE

Ni ovaj kodeks nije sačuvan u cjelosti, nego u tri odvojena odlomka koji potiču iz različitih perioda. Svi odlomci su oštećeni, pisani su na pergamentu, tekst je jednostupačan i pisan bosančicom, a iluminacije su jednostavni crveni inicijali i ukrasne pletenice.

Prvi odlomak potiče iz 14. vijeka i sadrži Evanđelje po Matiji i Marku, a sačuvano je 51 list.

Drugi odlomak potiče iz 13. vijeka i sadrži Evanđelje po Marku od kojeg je sačuvano 6 listova.

Treći odlomak potiče takođe iz 13. vijeka i sadrži Evanđelje po Jovanu, ali su sačuvana samo 2 lista.

Prvi i drugi odlomak su poklonili St. Georgiev i Pantev iz Tetevena u Bugarskoj Biblioteci “Sv. Kiril i Metodije” u Sofiji gdje se čuvaju pod signaturom br. 23 i br. 468. Treći odlomak se čuva u Biblioteci kulturnog kluba “Georgi Dimitrov” u Plevenu sa signaturom 091/180, te je zato poznat kao Plevenski listići, a najviše liči na Pripkovićevo evanđelje.


Facebook album - Sofijsko evanđelje
https://www.facebook.com/media/set/?set=oa.1422997494643321&type=1


Google grupa Tragom pisane baštine BiH – Sofijsko evanđelje

https://groups.google.com/forum/#!topic/tragom-pisane-bastine-bih/_pHJHorv9Mc


Picasa album - Sofijsko evanđelje
https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/SofijskoEvanElje


16.01.2015.

RADOSAVLJEV ZBORNIK

Zbornik krstjanina Radosava je, prema sačuvanom kolofonu, pisao krstjanin Radosav za Gojsaka krstjanina, u doba kralja Tomaša i djeda Ratka, poglavara Crkve bosanske, vjerovatno, u sjeverozapadnoj Bosni. To je razdoblje od 1443. do 1461. godine, doba posljednjeg bosanskog kralja, kada se već raspadala država a time i moć i uticaj Crkve bosanske. Sačuvano je 60 listova na papiru, dok je debeli karton obavijen pergamentom. Pisana je poluustavnom bosančicom, i bogato je iluminirana, naročito je kodeks poznat po minijaturama sa ljudskim likovima.

Rukopis je u 18. vijeku bio u posjedu Matije Sovicaosorskog kanonika, rođenog na Cresu (umro je 1774. godine), zatim je pripao koparskom biskupu Camuzziju, a od njega je prešao u vlasništvo baruna Zojsa, te u biblioteku Congregatio de propaganda fidae, odakle je došao 1902. godine u Vatikansku biblioteku. U opisu slavenskih rukopisa Vatikanske knjižnice iz 1985. naveden je kao Apocalisse patarina, XV/1444-1461. Danas se tamo vodi pod signaturom Fondo Borgiano illirico 12 (sign. Borg. Illir. 12).


Facebook album – Radosavljev zbornik
https://www.facebook.com/media/set/?set=oa.1415235252086212&type=1


Google grupa Tragom pisane baštine BiH – Radosavljev zbornik

https://groups.google.com/forum/#!topic/tragom-pisane-bastine-bih/bqlQm63QYlY


Picasa album – Radosavljev zbornik
https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/RadosavljevZbornik

 


16.01.2015.

PRIPKOVIĆEVO EVANĐELJE

Evanđelje Tvrtka Pripkovića, po Herti Kuni, potiče iz druge polovine 14. vijeka, dok ga drugi naučnici smještaju na prijelazu 14. i 15. vijeka. Spada u one rijetke bosanske kodekse koji su sačuvani gotovo u cjelosti. Iako se oštećene korice i nedostaju prvih 8 listova, dok je list 228 izrezan a 260 prazan, danas je sačuvano ukupno 260 listova pergamenta koji su slabo iluminirani. Pisano je bosančicom na ikavici sa dosta morfoloških arhaizama. Četiri evanđelja su u cjelosti sačuvana; na listu 80 se nalazi simbol evanđeliste Marka – lav sa kratkim bilješkama koje nema u drugim bosanskim četveroevanđeljima. Po paleografskim osobinama veoma je sličan Sofijskom evanđelju.

Zahvaljujući sačuvanom kolofonu, poznato je da se pisar zove Tvrtko Pripković i da je pripadnik Crkve bosanske, te da je zbog toga, ispod kolofona, neki pravoslavni sveštenik dodao oko 16. vijeka: “i bog zna neka je to svinja bila”, što se odnosi na bogumila pisara.

Giljferding je pronašao ovo evanđelje u Pljevljima (Taslidži) na Sandžaku, a u svojoj bilješci notirao je i kolofon. Zaveden je u sklopu Giljferdingove zbirke – Rukopisni odjel GPB u Lenjingradu kao Evanđelje No 6.


Facebook album - Pripkovićevo evanđelje
https://www.facebook.com/media/set/?set=oa.1415246982085039&type=1


Google grupa Tragom pisane baštine BiH – Pripkovićevo evanđelje

https://groups.google.com/forum/#!topic/tragom-pisane-bastine-bih/tI1_vROL3Hg


Picasa album – Pripkovićevo evanđelje
https://picasaweb.google.com/115156917274675590086/PripkovicevoEvanElje



Stariji postovi

Tragom pisane baštine BiH
<< 01/2015 >>
nedponutosricetpetsub
010203
04050607080910
11121314151617
18192021222324
25262728293031

MOJI LINKOVI

MOJI FAVORITI
-

BROJAČ POSJETA
9268

Powered by Blogger.ba